Słowacki Tokaj od Macika

Awantura o tokaje

Tokaje to jedna z najbardziej rozpoznawalnych marek w świecie wina. Słyszał o nich każdy, nawet jeśli błędnie utożsamia je wyłącznie z winami deserowymi. Zdarzyło mi się bywać w sklepach, gdzie jedynymi reprezentantami europejskiego winiarstwa, oprócz kilku przypadkowych butelek z Francji i Włoch, był właśnie Tokaj Aszú. W kilku miejscach w Europie próbowano, i wciąż próbuje się, promować swoje wina wykorzystując do tego znajomo brzmiącą nazwę tokaj. Do 2007 roku robiono tak chociażby we włoskiej Friuli, gdzie sztandarowa biała odmiana tego regionu nosiła nazwę tocai friulano. Ostatecznie Węgrzy zaskarżyli ten proceder do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i tocai friulano z dnia na dzień, został friulano lub sauvignon vert. Pewnie Węgrzy zrobiliby to samo z produkowanymi przez ukraińską winiarnię Chizay tokajami z Zakarpacia. Niestety dla nich, żeby to uczynić muszą poczekać aż Ukraina wejdzie do Unii Europejskiej. W tym przypadku pikanterii sprawie dodaje fakt, że butelki i etykiety węgierskich Tokaji Aszú i zakarpackich Tokay z Beregowa, są do siebie łudząco podobne. Smak już niekoniecznie. Nie obyło się również bez awantury o słowackie tokaje z vinohradnickej oblasti Tokaj. Tu jednak sprawy mają się nieco inaczej. Tokajski region winiarski na Słowacji graniczy bezpośrednio z węgierskim Tokaj-hegyalja, a w czasach Królestwa Węgierskiego stanowił jedną całość. I chociaż i w tym przypadku Węgrzy bronili swojego dobra narodowego w Europejskim Trybunale Sprawiedliwości, wyrok był dla nich niekorzystny. Stąd nieco wymuszona koegzystencja dwóch tokaji: węgierskiego i słowackiego.

Wino w stylu tokajskim z Zakarpacia

Tokaj Macik Winery, Versus No. 6, 2010, szczepy: köver (dawna przedfilokserowa gwiazada regionu), furmint (współczesna gwiazda), apelacja: akostné značkové vino (wino wytrawne), oblast Tokaj, kraj: Słowacja;

Wygląd: smukła butelka z nazwą przywodzącą na myśl oznaczenie znanego rosyjskiego producenta piwa z Petersburga. Każdy Versus od Macika to pojedynek dwóch odmian. Nie zawsze równy. W 6-tce: 95% kövera do 5% furminta. Wino o barwie dojrzałej cytryny;

Nos: cytrusy niemal zupełnie zdominowane przez beczkę, dodatkowo trochę gałki muszkatołowej. Poza tym potężne ilości wanilii, która demoluje całą zawartość butelki. Wiem, że na dalekim kontynencie na półkuli południowej powiedzieliby w takich sytuacjach „no worries”, ale w królewskim Tokaju to trochę martwi;

Smak: Versus 6 to wino o potężnej kwasowości. Żółta cytryna z limonką niemal prześcigają się w odciskaniu na nim piętna. Tym razem przedawkowana w nosie beczka, mogłaby tu trochę zaradzić, ale jak na złość, w smaku prawie zupełnie jej nie było.

  

Cena: 10 euro. Trzeba przyznać, że w Maciku wpadli na dość oryginalny pomysł. Chude jak szkapa wino włożyli w beczkę licząc, że w ten sposób nabierze wagi. Ten eksperyment raczej się nie udał, a jednocześnie pozbawił wina lekkości i świeżości. 

Słowacki wytrawny Tokaj od Macika

Kogo wytrawny Macik nie zachęcił, może będzie miał okazję spróbować słowackiego tokaja botryzowanego. Oznaczenia i sposób produkcji jest prawie identyczny jak za miedzą, a ceny nieco niższe. Tylko niech nie przyznaje się do tego żadnemu Węgrowi, bo wyrządzi mu prawdziwą przykrość.

Wino musujące z Krymu

Spadkobiercy kniazia spod Węgrowa

Novyj Svit, Brut Cuvée, 2008, odmiany: chardonnay, pinot noir, riesling, region: Krym, kraj: Ukraina.
Krymski Novyj Svit i dużo większy poddoniecki Artemovsk, to obecnie najlepsi producenci win musujących na Ukrainie. Obie firmy zerwały z mało chlubną tradycją produkcji, tak popularnych na Ukrainie i w Rosji, bezimiennych „igristoje” i stały się dla siebie głównymi konkurentami. Krym versus Donbass, tradycja versus nowoczesność. Dom szampański Novyj Svit został założony w 1878 roku przez rosyjskiego kniazia Lwa Golicyna, urodzonego w dawnym majątku Radziwiłłów w Starejwsi koło Węgrowa. Jego matka była Polką, a ojciec Siergiej Golicyn, ówczesnym właścicielem pałacu w Starejwsi. Lew, z racji arystokratycznego pochodzenia, należał do ówczesnej elity Cesarstwa Rosyjskiego, a jego winiarskie zdolności oraz przepastne i zawsze wypełnione winem piwnice na Krymie, przysparzały mu jeszcze większej liczby chętnie odwiedzających go przyjaciół. Na przełomie XIX i XX wieku wina Golicyna, wytwarzane w położonym nad samym brzegiem Morza Czarnego Nowym Świecie, z powodzeniem konkurowały z szampanami. Od tamtej pory dużo się jednak zmieniło. Dziś Novyj Svit to państwowy dom szampański odwołujący się dość odważnie do tradycji najbardziej znanego winiarza Krymu. Póki co, konkurencja z szampanami wydaje się być jeszcze niemożliwa, ale na dobry początek rocznikowe Brut Cuvée trzyma się tam 3 lata na osadzie. Szlachectwo zobowiązuje.

Wygląd: na prostej, ale jednocześnie stylowej etykiecie, odnaleźć można podpis Bachusa Krymu. Zabieg o tyle sprytny, że już od 98 lat nikt nie może spytać Lwa Golicyna, czy pod danym winem chciałby się podpisać. Novyj Svit Brut Cuvée miało kolor jasnego złota;

Nos: pachniało pieczonymi jabłkami, cynamonem i rodzynkami;

Smak: odwrotnie proporcjonalny do eleganckiej etykiety. Jak na cuvée zbyt krótkie, a przy tym sprawiało wrażenie jakby wyrwanego z głębokiego snu. Chaotyczne i małomówne. Przebijał się smak limonki i imbiru. Na końcu pozostawał w ustach przyjemny słony posmak; 

Cena: 130 UAH (około 50 PLN). Novij Svit Brut Cuvée raczej bliżej do szampana niż do wino(nie)podobnych „igristoje”. Nie mniej jednak, gdyby ktoś spytał Lwa Golicyna, czy chce się pod nim podpisać, pióro w ręku pewnie by mu zadrżało.

Degustacja po ukraińsku

Lubię chodzić na degustacje niezależnie od tego gdzie jestem. Winiarskie pogaduchy pomagają poznać lokalny rynek, gusta kupujących, zrozumieć wysiłki czynione przez sprzedawców, a przede wszystkim pozbyć się stereotypów i wyrobić własną opinię. Ostatni czwartek spędziłem za Bugiem na degustacji organizowanej przez ukraińską sieciówkę o wschodnio brzmiącej nazwie Wine Time. Jeśli znajdziecie się za naszą wschodnią granicą i szkoda Wam będzie czasu na wybieranie win metodą prób i błędów, śmiało możecie skierować się do jednego z kilkunastu sklepów tej sieci. Znaleźć je można od Lwowa po Dniepropietrowsk, jak Ukraina długa i szeroka. Oprócz klasyki, mają tam niezły wybór win z Ukrainy, Mołdawii czy Kaukazu.

winomarket Wine Time

 

Degustacja odbyła się w małej, przyjemnej restauracji 20 metrów od sklepu. Na stolikach czekały przygotowane kieliszki, talerze z serami i spluwaczki. Żadnego lokalnego folkloru, choć z drugiej strony, czy wina nie są doskonałym przykładem globalizacji rynków. Bohaterką wieczoru była Hiszpania, a dokładnie region Castilla y León. O samych winach może przy następnej okazji, a dzisiaj kilka słów o samej imprezie.

Zaczęło się od degustacji w ciemno, w której do wygrania był bilet (cena około 25 PLN) na kolejny wieczór degustacyjny. Do tej pory nie mam pojęcia jak gość z sąsiedniego stolika trafił sauvignon blanc z La Mancha. Wino, chociaż niezłe, wcale nie przypominało sauvignon, a biała Hiszpania z tą odmianą specjalnie też się przecież nie kojarzy. Kolejne wina były już podawane według misternie przygotowanej karty degustacyjnej. Prowadzący pytał o proponowaną cenę, ciesząc się jak dziecko, kiedy strzelaliśmy wyższą od sklepowej.  

ciężka praca degustujących

Na Ukrainie panuje kult jedzenia. Restauracje pękają w szwach cały tydzień, a atrakcyjne ceny i bardzo dobry serwis przyciągają nawet największych kulinarnych domatorów. Nie trudno się domyślić, że degustacja miała sporo elementów łączenia wina z kuchnią, a co bardziej realistyczne zdjęcia kastylijskich dań, wywoływały cmoknięcia wyrażające zachwyt. Przy kolejnych kieliszkach obecni prześcigali się w pomysłach, co by do nich zjedli. Każde wino było też oceniane w parkerowskiej skali, a sala miała przy tym niezłą zabawę. O poziomie dyskusji niech świadczy fakt, że przy moim stoliku temat zszedł na ulubionych producentów Sherry.

Kiedy wyszło na jaw, że jestem z Polski, stałem się obiektem zazdrosnych westchnień miłośników serów, które w Polsce - jak się okazuje - są znacznie tańsze i lepsze niż za Bugiem. Swoją drogą, kto by pomyślał, że jesteśmy serowym rajem. Wracając do cen win nad Dnieprem, to są one o 20-40% droższe niż u nas. Na Ukrainie, podobnie zresztą jak w innych „krajach rozwijających się winiarsko”, wino traktuje się bardzo poważnie. Jak będziecie mieli okazję brać tam udział w degustacji w ciemno, lepiej się przygotujcie, bo polegniecie nawet na sauvignon blanc.

Ukraińskie wino półwytrawne

Wino od ministra

Kolonist, Risling (oryginalna transliteracja), 2011, region: obwód odeski, szczep: riesling, kraj: Ukraina.
Dawno temu, kiedy Wiadomości nazywane były jeszcze Dziennikiem Telewizyjnym, rynek wina w Polsce wymuszał na nas zachwyty nad winami słodkimi lub co najwyżej półwytrawnymi, produkowanymi przeważnie przez bratnie narody. Mocno nas chyba tym skrzywdzono, bo wielu teraz uważa, że dobre wino musi być koniecznie wytrawne. Jest w tym stwierdzeniu tyle racji co w opinii, że dobry samochód musi być koniecznie szybki. Czasem liczy się przecież cena, wielkość, a dla kobiet nawet kolor. W ramach oddemonizowywania win półwytrawnych do kieliszka trafił dziś riesling z winnicy będącej własnością dwukrotnego ministra energetyki Ukrainy. Ivan Plachkov, jak na emerytowanego ministra przystało, nie poprzestał pracować na dobry wizerunek swojego kraju. Tym razem już nie w dziedzinie energetyki, chociaż wino, w pewnych ilościach, energii może dodawać. Produkowane przy granicy z Mołdową 6 milionów butelek rocznie, trafia do restauracji w Londynie, Bordeaux oraz do wielu sklepów winiarskich w całej Ukrainie;

Wygląd: kolor miąższu limonki z zielonym refleksem. Trochę mgliste w kieliszku, jak przystało na tę porę roku;

Nos: pachniało dojrzałym melonem, białymi landrynkami z metalowego pudełka i lekko przejrzałym już bananem;

Smak: zaraz po wzięciu wina do ust wylądowało miękko na podniebieniu, jak to tylko półwytrawne wina potrafią robić. Kwasowość z taką zawziętością eliminowała delikatną słodycz, że w efekcie nie było czuć ani jednej ani drugiej. Pozostał smak stłuczonego jabłka i landrynek. Na końcu przyjemnie zaskakiwało dość intensywnym słonym posmakiem;

Cena: 94 UAH (36 PLN). Dla mnie Risling z Kolonista jest nazbyt kurtuazyjny. Zdaje się mówić: „przepraszam bardzo czy mógłbym ewentualnie panu przeszkodzić i spytać uprzejmie, jeśli to oczywiście jest możliwe i panu by nie przeszkadzało…”. Więcej treści i mniej przesadnej uprzejmości czyniłoby je bardziej autentycznym. A tak, jest tylko perfekcyjnie przyjemne.

To drugie wino od Kolonist, po czerwonym Kaberne, które miałem okazję spróbować. Ivana Plachkova jako ministra oceni historia, ale jego wina można oceniać już dziś.

Ukraińskie wino z Besarabii

Zdolny uczeń

Kolonist, Kaberne, 2009, szczep: cabernet sauvignon, region: obwód Odeski, kraj: Ukraina.
Zupełnie przypadkiem złożyło się, że dzisiejsze wino wpisuje się w poruszany ostatnio na blogach (Ewa Rybak, Kontretykieta) temat win z Europy Wschodniej. Już w czasach radzieckich na Ukrainie produkowano więcej wina, niż w tak kojarzonej z winiarstwem Mołdawskiej SRR. Po 91’ radzieccy winiarze zaczęli pracować na dobre imię swoich nowo powstałych państw. U naszych wschodnich sąsiadów produkcja skupia się na Krymie, Zakarpaciu i w obwodzie Odeskim. Krym słynie przede wszystkim ze wzmacnianej i prawie wyłącznie słodkiej Masandry, win musujących oraz robionych często na ilość win stołowych. Na Zakarpaciu dzieli i rządzi produkujący między innymi słodkie wina marki Tokay (ciekawe co na to Węgrzy?) producent Chizay. W tym gronie ukraińska część Besarabii jawi się czarnym koniem tamtejszego winiarstwa. Ponoć terroir na południowy wschód od Odesy jest lepsze niż na Krymie. Co prawda na średnią jakość ukraińskich win można trochę narzekać, ale warto pamiętać, że wszędzie tam gdzie produkuje się dużo przeciętnego wina, produkuje się też bardzo dobre;

Wygląd: ciemnorubinowy kolor wpadający w fiolet. Na kontretykiecie zaznaczony grubą czerwoną kreską 45 równoleżnik, który nie jest zresztą jedynym elementem łączącym ukraińskiego Kolonista w Bordeaux. Jest nim również osoba bordoskiego konsultanta Oliviera Dauga;

Nos: wyczuwalny zapach całego wiadra jeżyn i kobiałki czarnych porzeczek. Było też sporo młodo-beczkowej wanilii i karmelu. Ponadto pachniało świeżo zmieloną kawą i gorzką czekoladą. Nos Kaberne z Kolonist to prawdziwa uczta dla fanów największej na świecie sieci kawiarni rodem z amerykańskiego Seattle;

Smak: Kaberne już na samym początku, niczym ciosy braci Kliczko, wzbudziło respekt. Stawiająca do pionu kwasowość, potężne taniny i dużo wanilii utrzymywały się na podniebieniu w wyjątkowej harmonii. Trochę nad tym zabójczym tempem nie nadążyły owoce, ale to można już zrzucić na karb bordoskich wpływów Oliviera Dauga, albo na moje zapominalstwo w kwestii napowietrzenia dzieła Kolonist. Jeżynowa konfitura ujawniła się dopiero na finiszu. 

Cena: 70 UAH. Kalkulator  walutowy zatrzymał się na wartości 27 PLN. To wino w stylu jaki sobie-jak sądzę świadomie-wybrało, nie ma słabych punktów. Co prawda brakuje mu trochę duszy, za to ciało ma idealne. W ukraińskim Krynychne zrobili wino jakby produkowało się tam klasowe wina od zawsze, a perfekcyjne wykonanie było czymś wrodzonym i naturalnym.

Kolonist Kaberne nie oznacza oczywiście, że wszystkie ukraińskie wina trzymają równie wysoki poziom (z drugiej strony w jakim kraju tak się dzieje?). Szczególnie ryzykowne może być kupowanie win w supermarketach, a zwłaszcza tych w cenach poniżej 40 UAH. Lepiej poszukać specjalistycznych winiarskich sieciówek, których nie brakuje także w dużych miastach w pobliżu naszej granicy.